انـــدرز

انصاف داشته باشید

متاسفانه در جامعه گاه دیده می شود خشم بر بردباری و نارضایتی بر خشنودی، و فرصت طلبی بر ایثار و مصلحت شخصی بر مصلحت‌های شرعی پیروز شده، که بر اثر همه این‌ها اخلاق متعالی و ارزش‌ها فراموش می‌شود و اگر ارزشی از جامعه‌ای به فراموشی سپرده شود برکت از آن جامعه رخت برخواهد بست و اگر در هر جامعه‌ای وجود یابد در آن جامعه، خشنودی و اطمینان و تکامل و اشتراک به طور یکسان میان مردم آن جامعه مشاهده می‌شود. آیا می‌دانید این خصلت چیست؟این اخلاق، «انصاف» نام دارد؛ آری انصاف با همه معنایی که این کلمه در بر دارد. بله همان انصافی که در میان افراد و خانواده‌ها جای آن خالی است. این روایات را با هم بخوانیم:الإمامُ علیٌّ (ع): الإنصافُ افضَلُ الفَضائلِ و یا: الإنصافُ یَرفَعُ الخِلافَ، و یُوجِبُ الایتِلافَ. در این روایات، منظور از انصاف چیست؟ انصاف یعنی چه؟انصاف کلمه‌ای است که معنای عدل و احسان می‌دهد. منهج و روش انصاف همان کتاب خدا و سنت پیامبر است، و اسوه و الگوی ما در آن، شخص رسول خدا (ص) و اهل بیت هستند.شاهد این بیان نیز، روایت صریحی است که امیرالمومنین علی (ع) در تفسیر آیه قران بیان فرموده اند. آیه این است: انَّ اللّه َ یَاْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الإِحْسانِ وَ إِیتاءِ ذِی القُرْبَی وَ یَنْهَی عَنِ الفَحْشاءِ وَ المُنْکَرِ وَ البَغْیِ یَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ [النحل/آیه 90]خدا به عدالت و احسان به خویشاوندان فرمان می دهد و از فحشا و زشت کاری و ستم نهی می کند، باشد که پذیرای پند شوید. امیرالمومنین علی (ع)، منظور از عدل را در این آیه، انصاف ذکر کرده اند. و نیز امام علی (ع) ـ درباره آیه «خدا به عدالت و احسان فرمان می دهد» ـ فرمود: مقصود از عدالت، انصاف است و منظور از احسان، بخشش و تفضّل.بنابراین روایت و مجموع روایات دیگر، معنای انصاف، عدل است و معنای اینکه منصف باشیم، این است که عدالت داشته باشیم.اما چه کسی عادل و یا چه کسی منصف است؟ در بیان این سوال، یک قاعده کلی وجود دارد که به قاعده طلایی معروف است و در ادیان مختلف نیز این قاعده بیان شده است. و آن عمل کردن به این روایت است:قال رسولُ اللّه (ص): ما کَرِهتَهُ لِنَفسِکَ فَاکرَهْ لِغَیرِکَ، و ما احبَبتَهُ لِنَفسِکَ فاحبِبْهُ لِاخیکَ؛ تَکُن عادِلا فی حُکمِکَ، مُقسِطا فی عَدلِکَ، مُحَبَّا فی اهلِ السَّماءِ، مَودودا فی صُدورِ اهلِ الارضِ [میزان الحکمه، ج 7، ص 96] پیامبرا... (ص): آنچه برای خود نمی پسندی، برای دیگری هم مپسند و آنچه برای خود دوست داری، برای برادرت نیز دوست بدار، تا در قضاوتت عادل باشی و در عدالتت دادگر و نزد آسمانیان دوست داشتنی و در دل‌های زمینیان محبوب.

عدالت 4 شعبه دارد

از نظر امام علی (ع) عدالت چهار شعبه دارد: فهم پیچیدگی، دانش بسیار و حکمت روشنی بخش (نیکو) و بوستان بردباری پس هرکه بفهمد، همه علوم را تبیین کند؛ و هرکه بداند، آبشخورهای حکمت را بشناسد و هرکه بردبار باشد، در کار خود کوتاهی نکند و در میان مردم با خوشنامی بسر بَرَد. [اصول کافی، ج 2، ص: 51]

دوری از گناه

امام صادق (ع) ـ در پاسخ به پرسش از ویژگی انسان عادل ـ فرمود: کسی است که چشم خود را از حرام‌ها فرو بندد و زبانش را از گناهان و دستش را از مال مردم.[میزان‌الحکمه، ج 7، ص 96]

عادل ترین مردم

پیامبر (ص): هر کس در معاشرت با مردم به آنان ظلم نکند، دروغ نگوید و خلف وعده ننماید، جوانمردیش کامل، عدالتش آشکار، برادری با او واجب و غیبتش حرام است. [خصال، ص 208، ح 28]امام علی (ع): اَعدَلُ النّاسِ مَن اَنصَفَ مَن ظَلَمَهُ؛عادل‌ترین مردم کسی است که با کسی که به او ظلم کرده با انصاف رفتار کند [غررالحکم، ج 2، ص 435، ح 3186].


مدارا، يك تكليف اخلاقی

تلاش برای داشتن يك زندگی دور از تنش و پرخاش و مشكلات‏رفتاری، موجب آسايش روح و سلامت ‏خانواده است. همه افراد، در خصلت‌های اخلاقی و شيوه رفتار، يكسان نيستند. اين تفاوت در برخی موارد بروز می‏كند و مايه اختلاف می‏شود، اختلافی كه البته قابل اجتناب است، آن هم با شيوه «مدارا و سازگاری‏» در اخلاق و برخورد. بعضي‌ها با ديگران، چه در محيط خانه و محل كار يا در محله و منطقه سكونت، با ديگران «ناسازگارند». ناسازگاری با ديگران، نشانه ‏نوعی غرور و خودخواهی و خودبرتری‏بينی نسبت‏به مردم است و نتيجه آن هم تنها ماندن و انزواست. از سوی ديگر، بی‏طاقتی در مقابل حالات و رفتار دشوار و ناهنجار ديگران نيز، ريشه در كم‏ظرفيتی دارد و به تشديد اين تعارض‏ و ناسازگاری می‏انجامد. اگر در دستورهای دينی ما به «حسن‏خلق‏»، تاكيد شده است، يكی از مصداق‌های بارز آن «مدارا» است. «مدارا» يك تكليف اخلاقی در اسلام است. از رسول خدا(ص) روايت است: همان‌گونه كه پروردگارم مرا به انجام واجبات فرمان داده است، به‏مدارا با مردم هم دستور داده است. در حديث ديگری چنين آمده است كه جبرئيل، به محضر رسول‏خدا (ص) آمد و از سوی خدا چنين پيام آورد كه: «ای محمد! پروردگارت‏ سلام می‏رساند و به تو می‏گويد: با بندگان من مدارا كن.». نيز در حديث است از پيامبر اكرم (ص) كه فرمود: نيمی از ايمان، مدارای با مردم و نيمی از زندگی، رفق و ملاطفت ‏با آنان است. آنان كه خواستار يك زندگی ‏دلنشين و پسنديده باشند، در سايه هم‌زيستی مسالمت‌آميز و رفق ونرمش با ديگران و رفتار شايسته، بهتر به اين خواسته می‏رسند، تا در سايه خشونت و برخورد ناسازگارانه و بهانه‏جويانه و عيب‏گيرانه وخودپسندانه! سعه صدر و ظرفيت‏ برای تحمل ديگران، لازمه دست‏يافتن به‏ يك زندگی خوب است. در مواردی كه اختلاف سليقه و ديدگاه يا تفاوت در مشی و رفتار و روش وجود دارد، باز هم با وسعت نظر و «مدارا» می‏توان مانع بروز مشكلات شد.

ارسال دیدگاه شما

روزنامه در یک نگاه
ویژه نامه