چرا باید به جوایز ادبی توجه کرد؟

صمد طاهری*

جوایز ادبی کارکردی چندگانه دارند. اولین و مهم‌ترین کارکرد آن، معرفی‌کردن شاخص‌ترین کتاب‌های شعر و داستان و رمان و... به اهل مطالعه است. در هر سال تعداد کثیری از کتاب در زمینه‌ ادبیات منتشر می‌شود. عالی، خوب، متوسط، ضعیف، بد و... مزخرف. ادبیات نخبه‌گرا، ادبیات عامه‌پسند، ادبیات زرد، ادبیات مبتذل. شعر، داستان و رمان، نمایشنامه و... برای علاقه‌مندان به هریک از این زمینه‌ها، نه از مالی و نه از نظر زمانی، امکان خرید و مطالعه‌ همه‌ آثار منتشر‌شده در یک‌سال وجود ندارد. در اینجاست که جوایز ادبی به‌مثابه چراغ راهنما عمل می‌کنند. یعنی خواننده و مخاطب را راهنمایی می‌کنند که مثلا در زمینه‌ داستان‌کوتاه از میان ده‌ها کتاب انتشاریافته در این سال، این ده مجموعه که به دوره‌ پایانی راه یافته‌اند، شاخص‌تر از کارهای دیگرانند. البته طبعا این حکمی قطعی نیست؛ چراکه‌ ای‌بسا آثار درخشانی به این فهرست راه نیابند. ناشر تعلل کند، نویسنده تمایلی به شرکت نداشته باشد، داوری کتاب را سرسری تورقی کند، داوری حب‌وبغض شخصی‌اش را در کار دخالت دهد! و دیگر دلایلی که گاهی ممکن است باعث دیده‌نشدن اثر در‌خوری شود. اگرچه به دلیل تعدد جوایز ادبی، امکان تاثیر قاطع اغراض شخصی در پنهان‌داشتن یک کتاب بخصوص، به حداقل می‌رسد. با همه‌ این تفاصیل، نهایتا فهرستی از شاخص‌ترین آثار منتشره در سالی مشخص، به دست خواننده‌ علاقه‌مند می‌رسد و او را در خرید کتاب راهنمایی می‌کند. دومین کارکرد جوایز ادبی، تاثیر‌گذاری در فروش کتاب است. کتابی که به‌عنوان اثر شاخص، به جامعه‌ کتابخوان معرفی شده، خواهان پیدا می‌کند، به فروش می‌رسد و تجدید چاپ می‌شود. فروش بالای کتاب، چرخ صنعت نشر را به حرکت درمی‌آورد و بازار کتاب را رونق می‌بخشد، و در آخر نویسنده نیز از این رونق بهره‌ کمی می‌برد.

سومین کارکرد، تشویق و دلگرمی‌بخشیدن به نویسندگان جوان است. نویسنده‌ جوانی که با بی‌اعتنایی مخاطب و عدم فروش کتابش مواجه می‌شود، ‌ای‌بسا که دچار سر‌خوردگی و افسردگی می‌شود و درعین داشتن استعداد عطای نویسندگی را به لقایش ببخشد. اما نویسنده‌ای که موردتوجه واقع می‌شود، جایزه می‌برد، و کتابش به چاپ‌های متعدد می‌رسد، در کار نوشتن جسور می‌شود و به قلق‌های نویسندگی‌اش اطمینان پیدا می‌کند و در اثر یافتن جسارت دست به نوآوری می‌زند و تلاش می‌کند کارش را ارتقا بخشد.

چهارم، نویسنده‌ای که در اثر تشویق و یافتن اعتماد مخاطب جسارت پیدا کرده، دست به خلاقیت و نوآوری می‌زند و باعث ارتقای سطح کیفی ادبیات می‌شود. ادبیات داستانی که ارتقا پیدا کند، فرهنگ عمومی نیز ارتقا می‌یابد. ارتقای کیفی فرهنگ عمومی یک جامعه، در رفتار روزمره شهروندان نیز خود را نشان می‌دهد، روح جامعه تلطیف می‌شود و خشونت را کم‌رنگ می‌کند. تعامل و تفاهم را جایگزین تقابل و ستیز می‌کند. آنکه با خواندن داستانی از مرگ یا اذیت و آزار سگی متأثر می‌شود، احترام به حقوق حیوانات را پاس خواهد داشت.

تکوین، تکامل و غنای فرهنگ یک زنجیره‌ به‌هم‌پیوسته است، متشکل از حلقه‌های متعدد. نبود یا ضعف هر حلقه، سازوکار و پویایی کل زنجیره را مختل می‌کند. یکی از حلقه‌های مبهم و تاثیرگذار این زنجیره، بی‌تردید چاپ‌ و نشر کتاب و فرهنگ مطالعه است و جوایز ادبی از جمله‌ پشتیبانی‌کنندگان و مشوقان آن.

* داستان‌نویس. از آثار: زخم شیر

ارسال دیدگاه شما

روزنامه در یک نگاه
ویژه نامه