باز هم «مختار» باز هم «شب دهم»!

چرا صداوسيما هيچ جايگزيني براي ساخته‌هاي پربيننده گذشته ندارد؟



ستاره قاسمي

در روزهاي منتهي به آغاز ماه محرم، بار ديگر سريال «مختارنامه» در جدول پخش تلويزيون قرار گرفت؛ سريالي ماندگار و فاخر اثر داوود ميرباقري که 11 سال پيش براي نخستين بار از شبکه اول سيما پخش شد، اما بازپخش هاي مکرر سبب شده اين مجموعه همراه با «افسانه جومونگ» دستمايه شوخي در فضاي مجازي قرار بگيرد. کاربران شبکه هاي اجتماعي، سکانس‌هايي از «مختارنامه» را بازنشر کرده و به تکرارهاي پر تعداد اين سريال طعنه زدند.
در اين ايام، شاهد بازپخش مجموعه تلويزيوني «شب دهم» هستيم و احتمالاً تماشاگر فيلم‌هايي مانند «روز واقعه» هم خواهيم بود؛ فيلمي که 28 سال پيش توسط شهرام اسدي بر اساس فيلمنامه‌اي از بهرام بيضايي ساخته شد و همچنان مهم‌ترين و تأثيرگذارترين فيلم عاشورايي ايران محسوب مي‌شود. بازپخش فيلم‌ها و سريال‌هاي مهم و محبوب در تمام دنيا امري عادي به شمار مي‌رود، ولي نکته قابل تأمل، بن‌بستي بوده که صدا و سيما بيش از يک دهه است در آن گير افتاده و هيچ سريال درخور جديدي را توليد نکرده است. رسانه ملي همچنان از بازپخش مجموعه‌هايي مانند «مختارنامه»، «شب دهم»، «يوسف پيامبر» و حتي «افسانه جومونگ»، انتظار جذب مخاطب دارد و ترجيح مي‌دهد طعنه‌ها و کنايه‌ها را به جان بخرد.
البته خطوط قرمز پررنگ و البته نامشخص صدا و سيما و همچنين نهادهاي ناظر، سينماگران را هم نسبت به ساخت سريال‌ها و فيلم‌هايي با محور دين و مذهب، دچار ترديد مي‌کند. به طور مثال مي‌توان به حذف سکانس‌ شهادت حضرت عباس (ع) در سريال «مختارنامه» به دليل اعتراض مراجع تقليد اشاره کرد؛ اتفاقي مشابه که در فيلم «رستاخيز» ساخته احمدرضا درويش رخ داد. اين فيلم چند ساعت بعد از اکران به دليل موج اعتراض ها، از پرده سينماها پايين کشيده شد و بعد از گذشت 10 سال هنوز امکان اکران عمومي پيدا نکرده است.

صرفه‌جويي ميلياردي با تکرار «مختارنامه»
سؤال مهم اينجاست که چرا ديگر سريال‌هايي در سطح «مختارنامه» توليد نمي‌شود؛ سؤالي که يکي از روزنامه‌هاي اصولگرا پاسخ داد و البته شديداً به صدا و سيما تاخت. روزنامه «جوان» در اين باره نوشت: «يک حساب سرانگشتي نشان مي‌دهد صدا و سيما صرفاً براي هر بار بازپخش مجموعه مختارنامه در سال 1401 بيش از 800 ميليارد تومان صرفه‌جويي بابت نساختن سريال فاخر جديد خواهد داشت. جمع اين رقم با ارقام سال‌هاي گذشته به يک عدد بزرگ چند هزار ميليارد توماني مي‌رسد».
به نظر مي‌رسد مسئولان رسانه ملي، روي ديگر سکه را نمي‌بينند؛ از دست دادن جمع عظيمي از مخاطبان و کوچ آنها به پلتفرم‌هاي ديگر از جمله شبکه نمايش خانگي. هرچند صدا و سيما با تعريف سازمان جديدي به نام «ساترا» (سازمان تنظيم مقررات رسانه‌هاي صوت و تصوير فراگير)، شبکه نمايش خانگي را از دست سازمان سينمايي (زيرمجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي) خارج کرد و تحت نظارت گرفت تا محدوديت‌هاي خود را روي اين شبکه نيز اعمال کند، ولي تفاوتي در اصل ماجرا ايجاد نمي‌شود؛ رسانه ملي با ريزش شديد مخاطب روبرو است.

تکرار، تکرار، تکرار
اولين قسمت «مختارنامه» روز جمعه نهم مهرماه سال 1389 از شبکه اول سيما روي آنتن رفت و خيلي زود توانست مخاطبان بسياري را پاي تلويزيون بنشاند. اين سريال به کارگرداني داوود ميرباقري، زندگي و قيام «مختار ثقفي» را روايت مي‌کند. هرچند «مختارنامه» با ضعف‌هايي در انتخاب بازيگر، شخصيت‌پردازي و ديالوگ‌نويسي روبرو بود، ولي بازي درخشان بازيگراني مانند فريبرز عرب‌نيا، رضا کيانيان، انوشيروان ارجمند و رضا خندان در کنار کارگرداني پخته و حساب‌شده، اثري جذاب خلق کرد.
ميرباقري که تجربه موفقي در ساخت سريال‌هاي تاريخي با نويسندگي و کارگرداني مجموعه‌هاي «امام علي» و «معصوميت از دست رفته» داشت، اين بار هم خوش درخشيد و اثر ماندگار ديگري به کارنامه خود افزود، اما صدا و سيما در تمام اين سال‌ها نتوانسته سريالي تاريخي؛ حتي نزديک به کيفيت «امام علي» و «مختارنامه» روي آنتن ببرد، بنابراين مجبور بوده هر سال به بازپخش اين مجموعه‌ها روي بياورد. ميرباقري از سال 1398 درگير ساخت سريال تاريخي ديگري با محوريت «سلمان فارسي»، صحابه ايراني پيامبر اسلام است، ولي ديگر کارگردان‌هاي باسابقه در اين ژانر هم تمايلي به همکاري با رسانه ملي ندارند.
البته دبير شوراي معارف سيما، دليل بازپخش مجموعه «مختارنامه» را درخواست مخاطبان عنوان کرد. محمدحسين کشکولي در اين باره گفت: «متأسفانه در فضاي مجازي با بازپخش اين سريال به‌گونه‌هاي مختلفي شوخي مي‌شود و برخي اوقات اعتراض‌ها و انتقادهايي را در همين سطح شاهديم، اما واقعيت اين است ما با درخواست بسيار انبوهي از مخاطب مواجهيم که بايد بعد از مختارنامه چنين سريال‌هايي توليد شود. سريال‌هايي مثل «يوسف پيامبر» و «مختارنامه» پخش مي‌شوند و همين الان بيشترين پيامک‌ها و ارتباطات با شبکه قرآن مربوط به بازپخش‌ها اين سريال‌هاست».

تکرار «ستايش» پربيننده‌تر از «مستوران»!
جديدترين نتايج نظرسنجي مرکز تحقيقات صداوسيما حکايت از شکستي بزرگ دارد. از بين سريال‌هاي جديد پخش شده در نيمه اول تيرماه سال 1401، سريال «مستوران» از شبکه يک با 15.4 درصد مخاطب، پربيننده‌تر از ساير سريال‌ها بوده است؛ سريالي که با بودجه‌اي هنگفت در طول دو سال ساخته شد، اما نتوانست تماشاگران زيادي را با خود همراه کند. حالا اين سريال که حميدرضا آذرنگ، يکي از بازيگران اصلي‌اش ناگهان از ميانه راه حذف شد، با تنها 15 درصد مخاطب، پربيننده‌ترين سريال تلويزيون بوده است!
نکته‌اي که روند رو به سقوط صدا و سيما را بهتر به تصوير مي‌کشد، مخاطبان بيشتر سريالي تکراري بوده است! سريال «ستايش 3» از شبکه «آي‌فيلم» با 26.3 درصد مخاطب، پربيننده‌ترين سريال تکراري لقب گرفت.

پخش 20 باره «شب دهم»
يکي ديگر از سريال‌هاي تکراري که به مناسبت آغاز محرم روي آنتن تلويزيون رفته، «شب دهم» است؛ سريالي که نوروز 1381 براي نخستين بار از تلويزيون پخش شد؛ در آن سال، ايام محرم با روزهاي عيد مصادف بود و جديدترين ساخته حسن فتحي در کنداکتور قرار گرفت. «شب دهم» به شدت مورد استقبال قرار گرفت و تيتراژش با صداي عليرضا قرباني هم بسيار محبوب شد، اما فتحي بعد از سال 1391 و ساخت سريال «زمانه»، ديگر با صدا و سيما همکاري نکرد و براي پخش تجربه‌هاي موفقي مانند سه‌گانه «شهرزاد» و «جيران»، شبکه نمايش خانگي را به تلويزيون ترجيح داد. ديگر کارگردان‌هايي که نام آنها مي‌تواند مخاطبان فراواني را با سريال همراه کند هم اين پلتفرم را به دليل آزادي عمل بيشتر برمي‌گزينند؛ در اين ميان مي‌توان به فيلمسازاني مانند محمدرضا مهدويان، هومن سيدي و محمد کارت اشاره کرد. آنهايي هم که براي تلويزيون، سريال مي‌سازند عمدتاً در جلب نظر مخاطب ناتوان بوده‌اند.

 

ارسال دیدگاه شما

روزنامه در یک نگاه
ویژه نامه