علی قمی در گفت و گو با «آرمان امروز»

انرژی؛ شعله های جنگ در قفقاز را برافروخت


 

آرمان امروز - پورحسين: رسانه‌هاي محلي بامداد سه‌شنبه 13 سپتامبر از وقوع درگيري مسلحانه شديد بين نظاميان ارمنستاني و دولت باکو در مناطق مرزي خبر داده اند. اين درگيري که گفته شده است از طرف آذربايجان آغاز شده است، سنگين ترين و بدترين درگيري ها از سال 2020 و پس از جنگ دو کشور بر سر منطقه قره باغ بوده است. به گونه اي که در اين در گيري ها ده ها تن از سربازان ارتش ارمنستان در جريانِ جديدترين دور از درگيري هاي مرزي آذربايجان و ارمنستان کشته شده اند. در اين ارتباط برخي تحليلگران اين درگيري جديد مرزي را در ادامه درگيري هاي گذشته و سر آغاز دوره جديدي از تنش زايي دولت باکو و ارمستان بر سر منطقه ناگورنو قره باغ تعبير کرده اند. حال اين که اين مناقشه و درگيري جديد تا چه ميزان جدي است و آيا مي تواند سر آغاز فصل جديدي از تنش زايي در منطقه قفقاز باشد، روزنامه آرمان امروز گفتگويي را با علي قمي تحليلگر ارشد مسائل امنيتي،دفاعي و راهبردي انجام داده که در ادامه مي خوانيد.

 مناقشه دولت باکو و ارمنستان معلول چه دلايل و شرايطي است؟
مناقشه دولت باکو و ارمني ها، شامل ترکيبي از عوامل قومي و مذهبي گروهي در منطقه جغرافياي نسبتا کوچک قفقاز بر سر منطقه کوهستاني ناگورنو قره باغ سر چشمه مي گيرد. قلمرو جمهوري آذربايجان در داخل اتحاد جماهير شوروي سابق، دو جمهوري خود مختار ديگر را در بر مي گرفت، يعني ناگورنو قره باغ که يک سر زمين ارمني نشين در داخل آذربايجان بود ونخجوان يک سر زمين آذري نشين واقع در بين ارمنستان و ايران که از بقيه خاک سر زمين آذربايجان به واسطه باريکه اي از قلمرو ارمنستان جدا مي شد. نمايندگان ارمني در شوراي ملي ناگورنو قره باغ در فوريه سال 1998 به پيوستن منطقه خود به ارمنستان راي دادند. در واقع، تصميم فوريه 1998 براي انضمام به خاک ارمنستان، به بروز خشونت هاي ضد ارمني در آذربايجان و اخراج آذري ها از بخش اعظم ناگورنو قره باغ و از برخي مناطق مرزي با ارمنستان منجر شد. در نتيجه، جمعيت بزرگي از آوارگان آذري پديد آمدند که هنوز موفق به بازگشت به خانه هايشان نشده اند. تصميم به الحاق به ارمنستان همچنين به بروز نبردهايي در ناگورنو قره باغ و در طول مرز ارمنستان و آذربايجان منجر شد. اين نبرد ها، با قطع کردن ارتباط بزرگراهي، راه آهن و جريان برق از آذربايجان به ارمنستان همراه شد. ارمني ها نيز در مقابل، راه هاي ارتباط آذري ها با نخجوان را مسدود کردند. افزون بر اين موارد موقعيت ژئوپليتيک و استراتژيک و اهميت فراوان قفقاز جنوبي و قره باغ موجب شده است تا اين منطقه به دنبال بحران شکل گرفته ميان جمهوري آذربايجان و ارمنستان به کانون رقابت بازيگران منطقه اي و فرا منطقه اي تبديل شود که آخرين آن مناقشه سال 2020 بود.

چه دلايلي در مناقشه دو جمهوري آذربايجان و ارمنستان سال 2020 بر سر منطقه قره باغ نقش داشته اند؟
تشديد منازعه قره باغ تا سال 2020  معلول شرايط سال هاي منتهي به 2020 يعني ناتواني گروه مينسک وابسته به سازمان امنيت و همکاري اروپا در حل مناقشه، برقراري و وجود بن بست هاي ديپلماتيک، نقض مکرر آتش بس از سوي طرف هاي درگير، از ميان رفتن موازنه قواي طرف هاي درگير، رقابت هاي ژئوپليتيک بازيگران فرا منطقه اي از جمله دلايل و زمينه هاي تشديد منازعه قره باغ در سال 2020 بوده اند.
آيا ابتکاراتي ديپلماتيک علاوه بر گروه مينسک در باره حل بحران قره باغ براي پايان مناقشه آذربايجان و ارمستان صورت گرفته است؟
با وجود تلاش ها و مذاکرات طولاني مدت طرف هاي درگير در اواخر سال 2009 سرژ سرکيسيان، رئيس جمهور وقت ارمنستان، با نقض توافق خود با جمهوري آذربايجان موافقت خود را تنها با بازگرداندن پنج منطقه اطراف قره باغ را بيان نمود و اين مسئله مانع جدي بر سر مذاکرات گروه مينسک سازمان امنيت و همکاري اروپا در تاسيس صلح در مظقه بوده است. ابتکارات و پيشنهادهايي نيز از سوي روسيه براي حل مناقشه ارائه شده اند، ولي نتوانسته اند بر بن بست حاکم در حل بحران کمکي کنند. براي نمونه در يکي از اين طرح ها، پوتين در ديدار با روساي جمهور آذربايجان و ارمنستان پيشنهاد بازگرداندن دو منطقه اطراف قره باغ به جمهوري آذربايجان را در مقابل عادي سازي روابط بين دو کشور را ارائه کرد. مطابق پيشنهاد پوتين جمهوري آذربايجان نيز بايستي تحريم هاي اعمالي عليه جمهوري ارمنستان را بر طرف مي کرد. مطابق اين پيشنهاد بعد از برگرداندن دو منطقه و عادي سازي روابط مسئله برگرداندن پنج منطقه اشغالي باقي مانده و سرنوشت منطقه قره باغ کوهستاني موضوع مذاکرات بعدي دو کشور مي شد. هرچند هر دو طرف از اين پيشنهاد استقبال نمودند ولي با اين حال با توجه به خطرات داخلي به طور رسمي با آن موافقت نکردند. همين مسئله موجب ورود بازيگران منطقه اي در قالب رقابت هاي ژئوپليتيکي به بحران قره باغ شده است. يکي از اين بازيگران فرامنطقه اي ايالات متحده آمريکاست. هدف اصلي آمريکا اين است که در رقابت با ساير بازيگران بين المللي بحران قره باغ به ويژه روسيه، بتواند نفوذ دائمي خود در حوزه قفقاز جنوبي را تثبيت نمايد. اين مسئله در دو سياست کلان واشنگتن ريشه دارد. اول، سياست نفوذ در مناطق کليدي و مهم جهان که قره باغ به دليل موقعيت ژئوپليتيک و راهبردي خاص خود از اين جهت حائز اهميت فراوان است. دوم، سياست تامين منابع انرژي که کشورهاي آذربايجان و ارمنستان به عنوان طرفين اصلي درگير در بحران قره باغ به جهت توليد و ترانزيت انرژي اهميت فراواني دارند.

 

 

ارسال دیدگاه شما

روزنامه در یک نگاه
ویژه نامه