حق وتوی روسیه اجازه محکومیت تجاوز را نمی دهد

متهم گریخت

علی برات در گفت و گو با «آرمان امروز»

 

آرمان امروز|رضا پورحسين:  حمله نظامي روسيه به اوکراين که در 5 اسفندماه سال گذشته اتفاق افتاد و به عنوان بزرگترين جنگ کلاسيک بعد از جنگ جهاني دوم در اروپا از آن ياد مي شود و همچنان استمرار دارد، از ابعاد مختلف سياسي، اقتصادي، امنيتي و روابط بينالملل قابل تحليل است. از منظر حقوق بينالملل عمومي و حقوق بين الملل کيفري و به ويژه مسئله جرم بودن چنين اعمالي در وضعيت کنوني حقوق بينالملل، روسيه در رديف متهمين قرار دارد. در راستاي بررسي اين مساله آرمان امروز گفت و گويي با علي برات، کارشناس حقوق بين الملل داشته است که در ادامه مي خوانيد.

اساسا ريشه هاي نزاع در شمال درياي سياه چه مواردي است؟

اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي که در نتيجه انقلاب اکتبر سال 1917 و با سرنگوني امپراتوري روسيه تزاري، روي کار آمد و از جمهوري هاي مختلف تشکيل شده بود، بنا به دلايل مختلف که مهمترين آن وضعيت نامطلوب اقتصادي ناشي از سياست هاي کمونيستي بود در سال 1991 فروپاشيد و در نتيجه آن جنگ سرد به پايان خود رسيد و 15 کشور مستقل تشکيل شد و به دنبال آن سلسله جنگ ها و درگيري هاي خونيني در ناحيه هاي مختلف آسياي مرکزي، اروپاي شرقي و به خصوص منطقه قفقاز  بوجود آمد که رد آن تا امروز ادامه دارد. در اين بين تمامي کشورهاي مستقل شده پس از فروپاشي، نه تنها وضعيت اقتصادي بهتري پيدا نکردند، بلکه به مراتب شرايطي بدتر قبل را تجربه کردند. مهمترين و بزرگترين کشور استقلال يافته روسيه بود که تا سال 2000 با مشکلات فراواني در حوزه هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي و امنيتي دست به گريبان بود. اما با روي کار آمدن ولاديمير پوتين قدري اين اوضاع سامان بخشيده شد و شرايط به کلي دگرگون شد. پوتين از همان ابتدا فروپاشي شوروي را يک فاجعه ژئوپولتيک خواند و سياست ها و برنامه هايي را در پيش گرفت که بنظر مي رسد روياي ايجاد دوباره يک کشور فدرال همچون شوروي سابق را در سر مي پروراند. او سرود ملي شوروي سابق را اندکي تغيير داد و به عنوان سرود ملي روسيه تعيين کرد. دوباره از رنگ قرمز در پرچم استفاده کرد. لباس نظاميان را شبيه لباس ارتش سابق شوروي طراحي کرد و از لنين و استالين به نيکي ياد کرد. او پا را فراتر نهاد و در کشورهاي اروپايي نفوذ کرد و حزب هاي سياسي در آن کشورهاي اروپايي ايجاد کرد به نحوي که ايالات متحده آمريکا و کشورهاي غربي احساس خطر کردند زيرا احساس مي کردند دوباره جنگ سردي در حال شکل گيري است. در اين ميان اوکراين يکي از مهمترين و استراتژيک ترين کشوري است که بلحاظ جغرافيايي، صنعتي و کشاورزي داراي وجوه شرايط متمايزي است. لذا بنظر مي رسد روسيه در تلاش است با ايجاد وضعيتي شبيه به مسئله کريمه در اوکراين، منافع خود را دنبال کند.

حقوق بين الملل در خصوص اين اقدام روسيه چه نظري دارد؟

مجمع عمومي سازمان ملل در سال 1974 قطعنامهاي را تصويب و تجاوز را بدين شکل تعريف کرد که اعلام جنگ، وصف غير قانونى بودن را زايل نمى‏کند، چون جنگ به خودى خود يک عمل غيرقانونى است. بنابراين تهاجم يا حمله نيروهاى مسلّح يک دولت به سرزمين دولت ديگر، يا هرگونه اشغال نظامى، هرچند موقت، ناشى از چنان تهاجم يا حمله‏اى يا هرگونه ضميمه سازى سرزمين يک دولت يا قسمتى از آن به زور. بمباران سرزمين يک دولت توسط نيروى مسلّح دولت ديگر يا کاربرد هر نوع سلاح توسط يک دولت عليه سرزمين دولت ديگر و همچنين محاصره بنادر يا سواحل يک دولت توسط نيروهاى مسلّح دولت ديگر مصداق تجاوز است اما در چنين شرايطي که يکي از کشورهاي عضو دائم شوراي امنيت متهم است، بديهي است بر فرض تصويب شورا، قطعنامه با وتوي متهم رو به رو خواهد شد، در نتيجه ديوان کيفري بينالمللي براي رسيدگي به جرائم اعضاي دائم شوراي امنيت در مسئله تجاوز ناتوان و فلج است.

 اين يک اشکال اساسي است که در فرآيند اجرايي ديوان وجود دارد. هر چند بلحاظ چارچوب و مفاد منشور، مجمع عمومي اختيارات کافي جهت اقدام مثلا سلب عضويت دولت متجاوز که جز اعضاي دائم شوراي امنيت باشد را ندارد. با اين وجود از آنجا که سازمان ملل و منشور بر آمده از اراده تمامي کشورهاي عضو است، بنظر ميرسد اگر اکثريت قاطبه قريب به اتفاق دولت هاي عضو چنين تصميمي بگيرند، به نحوي مي توان آن را بازنگري در منشور تلقي کرد و داراي وجاهت حقوقي دانست.

ارسال دیدگاه شما

روزنامه در یک نگاه
ویژه نامه