«سیاست همسایه محور» اولویت دستگاه دیپلماسی


سید حسین سجادی
سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در منطقه بر مبنای تلاش در جهت ایجاد و گسترش صلح، ثبات و امنیت در میان کشورهای منطقه غرب آسیا است و برای تحقق این مهم نیز تا کنون ایران هزینه های گزافی پرداخت کرده است. هرچند که در جهت این هدف نباید و نمیتوان صرفا از ایران انتظار پرداخت هزینه داشت و دیگر کشورهای منطقه نیز باید وارد میدان شده و از ظرفیت های خود در جهت زندگی بهتر در منطقه استفاده نمایند.  از ابتدای روی کار آمدن دولت سیزدهم، دستگاه دیپلماسی کشورمان اولویت خود را در توسعه تعاملات همه جانبه با کشورهای همسایه و منطقه تعیین کرده است.  سفرهای متعدد مقامات تهران به کشورهای منطقه و بالعکس موید این مطلب است که امروز دیگر تهران بیش از گذشته قائل به افزایش مراودات گسترده با همسایگان خود است تا بتواند از این طریق هم سیاست به انزوا کشاندن ایران توسط آمریکا را خنثی سازد و هم با افزایش تبادلات تجاری خود با آنها، گشایش های اقتصادی در کشور ایجاد کند. به تازگی نیز، «حسین امیرعبداللهیان» وزیر امور خارجه کشورمان در گفتگویی تلفنی با همتایان خود از  کویت، امارات، قطر، عمان و عراق گفتگویی تلفنی انجام داده و در خصوص آخرین روند تحولات منطقه ای، بین المللی و البته مذاکرات وین با آنها به گفتگو پرداخته است.  در خصوص اتخاذ این رویکرد از سوی سیاست خارجی ایران این موارد قابل اهمیت است:   چندین سال رویکرد توجه به غرب و افزایش سطح تعاملات با کشورهای اروپایی که در نهایت پس از دوازده سال منجر به انعقاد برجام شد، سیاستی نبود که بتواند منافع ملی را به صورت حداکثری تامین کند و ضرورت داشت تا رویه دیگری به اجرا گذاشته شود. عدم انجام تعهدات طرف غربی (سه کشور اروپایی و آمریکا) در قبال برجام و از طرفی وارد کردن اتهامات مختلف به برنامه هسته ای ایران که در راستای تحت فشار قرار دادن تهران بود و این رویکرد غرب علی رغم متعهد بودن ایران به تعهداتش در برجام به گواه گزارش های متعدد آژانس صورت می گرفت. رعایت اصل «دیپلماسی متوازن» که بارها از سوی رهبری انقلاب به مقامات و مسئولین وزارت امور خارجه توصیه و مورد تاکید قرار گرفته بود، تلاش شد در دوره جدید بیش از گذشته سرلوحه کار دستگاه دیپلماسی قرار گیرد و بر این اساس نه تنها توسعه ارتباط با کشورهای منطقه، بلکه با کشورهای آمریکا جنوبی، آفریقا، شمال و شرق اروپا و البته کشورهای شرقی در دستور کار قرار گرفت. در این دوره تلاش می شود که جایگاه ایران به عنوان یک «هژمون منطقه» ای و بازیگری که بر روند تحولات منطقه تاثیرگذار است، تقویت گردد و به این منظور شاهد برگزاری نشست های سطح بالایی از جمله نشست سران سه کشور ضامن روند گفتگوهای آستانه در تهران بودیم.  ایران تلاش می کند تا همگرایی منطقه ای را میان کشورها تقویت کند تا مشکلات منطقه از طرق گفتگو و همفکری میان کشورهای این منطقه و بدون «دخالت بیگانگان» حل و فصل گردد و بارها هم ابتکارات و طرح هایی را از سوی دستگاه دیپلماسی کشورمان در این موضوع شاهد بودیم که تا کنون به دلیل محاسبات اشتباه برخی از کشورها محقق نشده است.  جمهوری اسلامی ایران امنیت خود را در گروی امنیت منطقه قلمداد می کند و بنابراین از هر اقدام و گامی در راستای کاهش تنش در منطقه استقبال می کند و معتقد است که باید کشورهای منطقه هم به سوی «امنیت درون زا» حرکت کنند و نه «امنیت کرایه» ای. تعامل تجاری و اقتصادی با کشورهای همسایه (پانزده کشور) باتوجه به فاصله زمانی و مکانی کمتر به نسبت دیگر نقاط جهان، «صرفه و سود بهتر» بیشتری را برای ما به همراه خواهد داشت، بنابراین سیاست توسعه تبادلات تجاری با کشورهای همسایه توجیه اقتصادی دارد.  یکی از نقاط ضعف سیاست خارجی ایران ما در این سال ها این بوده که متاسفانه علی رغم روابط حسنه و سطح بالای سیاسی با برخی از کشورهای منطقه، حضور و نقش بسیار کمرنگی در حوزه اقتصادی و تجاری با آنها داریم و این به منزله ناقص بودن تحقق اهداف تعیین شده ملی در راستای توسعه تعاملات تجاری کشور است. تمایل کشورهای منطقه به روابط بهتر و بیشتر با تهران هم در اجرای این سیاست از سوی ایران تاثیرگذار بوده است، در این خصوص شاهدیم که رهبران کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس اخیرا بیان داشتند که خواهان روابط گسترده تر با ایران هستند.  بنابراین، سیاست خارجی ایران که در یکی از حساس ترین مقاطع خود به سر می برد و شرایط منطقه ای و بین المللی نیز مزید بر علت گردیده است، راهی منطقی و پر منفعت را برگزیده است که هم توجیه اقتصادی دارد و هم در قالب رعایت اصل دیپلماسی متوازن به حساب می آید. از سوی دیگر اما، این نکته را هم باید اشاره کنیم که وزارت امور خارجه وظیفه ارتباط و تعامل با دیگر کشورهای جهان را دارد و اولویت قرار دادن همسایگان و کشورهای منطقه، به منزله قطع روابط با دیگر کشورها یا بی توجهی به دیگر نقاط نیست، بلکه باتوجه به سطح تعاملات ایران با آن کشورها در حوزه های مختلف و البته توجه به وزن و جایگاه آنها در عرصه بین المللی برنامه روابط با آن کشورها تنظیم می گردد. در نتیجه آن‌که، این امیدواری می رود که با استفاده از تجارب ارزشمند سیاست خارجی در سال های اخیر، مسئولین فعلی بتوانند رویه و مسیر بهتری را نسبت به سلف خود پیش گیرند و در راستای تامین  حداکثری منافع ملی کنشگری مناسب و در شان جمهوری اسلامی ایران را چه در منطقه و چه در روند تحولات بین المللی داشته باشند.

 

ارسال دیدگاه شما

روزنامه در یک نگاه
ویژه نامه