انتخاب تاریخ:   /  /   
کانال تلگرام اینستاگرام آرمان ملی آرمان ملی شماره 63 آرمان ملی شماره 62 آرمان ملی شماره 61 آرمان ملی شماره 60 برلیان نت
کد خبر: ۱۹۷۱۵۵ | تاریخ : ۱۳۹۶/۶/۱۹ - شماره: 3414

گزاره سیاست همسایگی ایران

محمدباقر خرمشاد *

اگر بخواهیم سیاست همسایگی را تعریف کنیم، یکی از بهترین راه‌های تعریف آن، این است که با همسایگان چه باید کرد؟ چگونه باید با همسایگان تعامل کرد؟ و بایدها و نبایدهای تعامل با همسایگان چگونه است؟ سیاست همسایگی مبتنی بر دو الگوی اصلی رویکرد روشی و موضوعی است، رویکرد روشی خود به سه رویکرد کلان، میانی و خرد تقسیم می‌شود. رویکرد کلان، راهبرد کلان یک کشور با همسایگان خود را بیان می‌کند، برای مثال سیاست منازعه صفر ترکیه در قبال همسایگانش. اما رویکرد میانی به تقسیم‌بندی منطقه‌ای می‌پردازد، مثل حوزه قفقاز، اروپا و... که اهداف بر اساس مناطق تقسیم‌بندی می‌شود و رویکرد خرد هم سیاست‌های مختص به هر یک از همسایگان را بیان می‌کند. اگرچه این دسته بندی‌ها آکادمیک و ایده‌آل است، اما در عالم واقع نیز با تلفیق همین الگوهاست که راهبرد کلان تعیین شده و به تبع آن، راهبردهای منطقه‌ای و جزء به‌جزء تقسیم و تعریف می‌شود. در رویکرد موضوعی، انتخاب سیاست‌ها بر اساس موضوع است مثلا سیاست همسایگی اقتصاد بنیان، مثل اتحادیه اروپا یا چین که سیاست همسایگی‌اش اقتصاد‌بنیان است. همچنان‌که چین‌درصدد است تا از طریق ایجاد یک منطقه قوی از طریق سیاست دوستانه، جایگاه خود را بهبود بخشد. یا روسیه که سیاست همسایگی ژئوپلیتیک‌بنیان دارد تا نفوذ روسیه را در کشورهای شوروی سابق به ویژه همسایگانش تحکیم کند. برخی از کشورهای دیگر نیز ایدئولوژیک بنیان هستند. سیاست همسایگی ایران باید بر‌اساس چه گزاره‌ای باشد؟ اعم از سطوح کلان- خرد، میانی و یا ایدئولوژیک، ژئوپلیتیک و اقتصاد بنیان؟ تعیین چنین گزاره‌ای از آن جهت دارای اهمیت است که ایران بعد از چین بیشترین همسایگان خاکی و آبی را دارد و اگرچه در پیچیدگی محیط در مقایسه با چین رتبه اول را دارد، ایران دارای همسایگانی بسیار ناهمگن در اطراف خود است. به نحوی که از طریق ترکیه همسایه ناتو محسوب می‌شود، از طریق روسیه همسایه شانگهای است، از طریق برخی از متحدان آمریکا در خلیج فارس با آمریکا همسایه است، به‌واسطه افغانستان مجددا با ناتو همسایه است و... بنابراین محیط پیرامونی ایران کاملا نامتجانس است. در عین حال به لحاظ زیست بومی نیز ایران در منطقه‌ای بسیار متنوع قرار دارد. چنان‌که زیست بوم‌های متنوع آسیای میانه، قفقاز، خلیج فارس، خلیج فارس بزرگ شده (خاورمیانه)، شبه‌قاره وخزر، همگی در محیط حاشیه‌ای و پیرامونی ایران قرار دارند.

* دبیر شورای راهبردی روابط خارجی

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سیستم منتشر خواهند شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهند شد