محمد مهدی پوینده - از زمان دولت شهید رجایی تا كنون بارها ضرورت کاهش تعطیلات رسمی مورد بررسی مسئولین كشور قرار گرفته ولیكن نتیجهای در بر نداشته است. اینك در سال «همت مضاعف، كار مضاعف» فرصتی فراهم شده است تا بار دیگر كاهش تعطیلات غیر ضروری كشور به طور جدی تری مورد بررسی قرار گیرد.
در تقویم رسمی كشور، هر سال 25 روز تعطیل رسمی (شامل 15 روز مناسبتهای مذهبی و 10 روز مناسبتهای ملی) و حدود 52 روز جمعه ثبت شده است. شاید در نگاه اول این تعداد تعطیلی چشمگیر نباشد اما با احتساب روزهای پنجشنبه و مرخصی استحقاقی كارمندان و كارگران، كار و تولید و خدمترسانی تقریبا در 150 روز از سال متوقف میشود!
بدیهی است كار مضاعف تنها با كاهش تعطیلات رسمی برآورده نمیشود لكن زیاد بودن تعطیلات رسمی كشور و اثرات سوء آن بر امور كشور مورد اتفاق همه كارشناسان و دلسوزان كشور است چرا كه تعطیلات زیاد و غیر ضروری موجب قطع شدن روند تولید و كار و اخلال در روند جاری امور كشور شده و علاوه بر كاهش بهرهوری نیروی انسانی و سرمایه، باعث نزول تولید در بنگاههای كوچك و متوسط و افزایش قیمت تمام شده محصولات و خدمات میشود.همچنین تعطیلات زیاد و غیر ضروری سبب عقب افتادگی در كارها، كند شدن امور و طولانی شدن زمان بهرهبرداری از پروژههای مختلف علمی- تحقیقاتی و تولیدی-صنعتی گردیده و در نتیجه زیانهای اجتماعی و اقتصادی فراوانی به كشور تحمیل میكند كه مغایر سیاستهای توسعهگرایانه نظام است.به علاوه، تعطیلات رسمی نوعی هزینه نمودن از اعتبارات عمومی نیز میباشد. زیرا در ایام تعطیلی، حقوقی به كلیه حقوقبگیران اختصاص مییابد كه در مقابل آن كاری انجام نمیدهند و این در حالی است كه این امتیاز به دیگر آحاد و اصناف جامعه خصوصا به كارگران روزمزد تعلق نمیگیرد و به علاوه نوعی تصرف در اموال بخش غیر دولتی است كه باید در ازاء كاری كه انجام نشده است حقوق پرداخت نمایند.
آثار و فشارهای مخرب ناشی از این امر شاید در دستگاهها و شركتهای دولتی چندان بارز نباشد اما در بخش خصوصی کاملا مشهود است زیرا در شرایطی كه این بنگاهها حدود 7 ماه از 12 ماه سال را فعال هستند، باید دستمزد 12 ماهه پرداخت كنند. این عامل به تنهایی میتواند اثری بسیار كاهنده روی بهرهوری داشته و هزینههای تولید و قیمت تمام شده را بسیار بالا ببرد؛ در نتیجه تولیدكننده داخلی، حتی از عهده رقابت با كالاهای كمكیفیت خارجی نیز بر نمیآید. طبق برخی محاسبات غیر رسمی و تأیید نشده، در صورت کاهش تنها پنج روز از تعطیلات رسمی کشور بیش از 700 میلیارد تومان از هزینههای دستمزدی که بابت روزهای تعطیل رسمی به اقتصاد مملکت تحمیل میشود کاسته خواهد شد. (ناگفته نماند كه تعیین تعطیلات رسمی از سوی دولت به عنوان امری حاكمیتی در همه كشورها مرسوم است لكن با توجه به موارد مذكور تنها باید به ضرورتها اكتفا شود.)
همچنین فراموش نشود كه همواره در كنار تعطیلات رسمی، تعطیلات غیر رسمی نیز وجود دارد! همواره در ایام ابتدای سال تا 12 و 13 فروردین، بسیاری از كارمندان در مرخصی بسر میبرند (14 یا 15 روز!) و در طول سال نیز، به تناسب قرار گرفتن تعطیلات رسمی در كنار ایام آخر هفته یا دیگر تعطیلیها، شاهد تعطیلی چند روزه روند كار و تولید هستیم. همچنین در روزهای قبل و بعد از تعطیلات نیز شاهد افزایش معنادار ترك زودهنگام، تاخیرها و غیبتها هستیم و عملا بازدهی مورد انتظار وجود ندارد.
نكته قابل توجه اینكه برخی مطالعات و تحقیقات صورت گرفته حكایت از آن دارد كه به رغم وجود روزهای تعطیل فراوان در ایران، بار کیفی این ایام برای مردم چندان نیست و اثرات دینی، فرهنگی و اجتماعی لازم را ندارد. از همین روی هدف مورد نظر از تعطیل شدن مناسبتها برآورده نشده و تعطیلات به طور صحیح مدیریت نمیشوند.
بنا بر آنچه گفته شد ضرورت بررسی و بازنگری تعطیلات غیر قابل انكار است.البته میتوان بحثهایی دیگری نظیر تغییر ساعات ادارات و واحدهای ستادی (خصوصا در تهران) به نحوی كه پنجشنبهها تعطیل نباشد را مطرح كرد كه علاوه بر افزایش ساعات مراوده با دیگر استانها و سایر كشورها، برخی هزینهها را نیز كاهش خواهد داد ولی لازم است مطالعه دقیقتری پیرامون ابعاد این پیشنهاد صورت گیرد.لازم به ذكر است كه مقام معظم رهبری نیز در خطبههای نماز جمعه 17 فروردین 81 با انتقاد از حجم تعطیلات رسمی كشور فرمودند كه این تعطیلات طولانی و بیدلیل، هیچ منطق عقلایی ندارد و خلاف مقرّرات هم هست و عدّهای با بیتوجّهی و بیاعتنایی خود به کار، علم، تحصیل و به اشتغالات روزمرّه زندگی و کارهای اداری و سازندگی، بر این تعطیلات اضافه هم میکنند و توصیه مؤکد فرمودند كه مسئولین و آحاد مردم تصمیم بگیرند این تعطیلات را کم کنند.
ایشان همچنین در 16 فروردینماه سال جاری نیز مجددا بر این نكته تاكید كرده و فرمودند: «چقدر خوب است كه دستگاههای رسمی، كار خود را از همان اوان اتمام تعطیلات رسمی شروع كنند. ... هرچه بتوانید فرهنگ كار و تلاش و حضور در عرصه كار و سنگر كار را گسترش بدهید، خیلی خوب است؛ این به حركت جامعه و نشاط جامعه كمك خواهد كرد.» و جالب اینجاست كه مقام معظم رهبری، خود پیشتاز این عرصه هستند و همه ساله از روز اول سال دیدارها و بازدیدها و برنامههای رسمی و غیر رسمی خود را آغاز میكنند و در سال جاری نیز با افزایش حجم برنامهها و بازدیدها، شعار «همت مضاعف، كار مضاعف» را تحقق عینی بخشیدهاند.
