روزنامه آرمان

حسنعلی نوریها - تربیت با دو بال اساسی به نتیجه می‌رسد:الف ـ محبت و پاداش ب ـ قهر و مجازاتاین که کدام یک از این دوبال مقدمند و باید تربیت را با آن آغاز کرد، همواره در نظر و عمل مورد اختلاف بوده است؛ ولی با مراجعه به تفسیر«بسم اللّه الرحمن الرحیم» که در آغاز هر سوره( به جز سوره برائت) تکرار شده و نیز سوره حمد که خواندن آن در نماز، واجب است ، به این نتیجه می‌رسیم که از دیدگاه قرآن کریم،

اساس هدایت الهی، بر مهر و محبت و به دنبال آن پاداش است. زیرا براساس آنچه اکثر مفسران فرموده‌اند «رحمان» اشاره به مهر و محبت خداوند، نسبت به موجودات دارد که از آن، به «رحمت عام» تعبیر می‌شود و کسی که پاس این رحمت عام را بدارد و شکر آن را بنماید شامل رحمت خاص یا پاداش الهی می‌شود که در صفت«رحیم» بودن خداوند تجلی یافته و به دنبال صفت«رحمان» آمده است. مرحوم آیت اللّه طالقانی در تفسیر «پرتوی از قرآن» در این باره می‌فرماید:«تکرار کلمه «الرحمن الرحیم » پس از «رب العالمین» لطف مخصوصی دارد: که ربوبیت حق از جهت قهر و غلبه و فشار بر موجودات نیست؛ بلکه از جهت دو رحمت عام وخاص است که موجودات در پرتو این دو نوع رحمت، پرورش می‌یابند و هر مربی و معلم و حاکمی، آنگاه تربیتش به ثمر می‌رسد که با مهر و محبت باشد و نظام تربیت خلق با خالق و انسان و جهان، هماهنگ شود...». رحمت در انسان ، عاطفه و احساس لطیفی است که منش کمک و خیر اندیشی و خیرخواهی می‌گردد و از انجام تقاضای این عاطفه بدون نظر به پاداش لذّت برد و درباره خداوند، از جهت آثار و ظهور رحمت است نه تأثیر و انفعال. این عاطفه‌ خیر یا خوبی، مانند دیگر استعدادها و فضائل در ضمیر انسان نهفته است. توجه به مبدأ رحمت و آثار آن و تکرار این کلمه، این عاطفه را بیدار می‌سازد و به کار می‌اندازد تا آن که قلبش سرچشمه رحمت می‌گردد و از زبان و عملش به سوی دیگران جاری می‌شود.اثر تکرار و تذکر همه صفات و نام‌های خداوند همین است که معنا و حقیقت آن در انسان مستعد، ظهور می‌نماید.