سید ابراهیم علیزاده - در حالی چند روز قبل رییس جمهوری خبر داد که پرداخت هدیه یکمیلیون تومانی دولت به نوزادان از نیمه شعبان آغاز میشود و به نوعی اجرای سیاست تشویق ازدیاد جمعیت آغاز به کار کرده که سخنان فعالان عرصهاشتغال و آمارهای رسمی کشور نشان میدهد هنوز در بازار کار کشور افزایش جمعیت دهه 60 سامان نیافته است و بیم آن میرود که درسالهای آینده نیزاین بازار به تعادلی نرسد.17سال
از تصویب قانون کنترل جمعیت و تنظیم خانواده در کشور که سیاستش تعدیل موالید بود میگذرد که رییس دولت دهم از اجرایی شدن سیاست ترغیب جامعه به افزایش تعداد موالید خبر میدهد؛ سیاستی که بی شک ابعاد مختلف اقتصادی و اجتماعی و حتی سیاسی برای کشور چه در زمان حال و چه در آینده در برخواهد داشت و البته یکی از مهم ترین مقولههای مرتبط با آن بحثاشتغال است که وقتی نباشد تبدیل به واژه بیکاری میشود.
افزایش جمعیت در چه شرایطی؟
امااینکهاین طرح در چه شرایطی عنوان شده، موضوع مهمی است که در بعداشتغال آن جای تامل دارد. هماکنون میزان جمعیت کشور از مرز 74میلیون نفر عبور کرده و نرخ بیکاری 11/9درصد و تعداد بیکاران هم 2/8میلیون نفر به صورت رسمی توسط مرکز آمار اعلام شده است.این نرخ بیکاری با نرخ بیکاری مدنظر برنامه چهارم حدود سهدرصد فاصله دارد که یکی از علل آن ازدیاد جمعیت متقاضی کار است که وزیر کار نیز اذعان کرده در حال حاضر منحنی عرضه نیروی کار در اوج است و از قرار معلوم دولت نتوانستهاشتغالاین جمعیت را تامین کند که نرخ بیکاری برنامه چهارم محقق نشده است.در حال حاضر میانگین سنی جمعیتایران 21سال است و طبق اعلام مرکز آمار حدود دومیلیون جوان 15 تا 29ساله در کشور بیکار هستند کهاینها در دهه 60 و 70 متولد شدهاند. از سوی دیگر نباید ازاین آمار معاون طرحهای آماری مرکز آمارایران غافل شد که اعلام کرده است « نرخ بیکاری جوانان طی 3سال گذشته همواره بیشتر از ۲۰درصد بوده است. »همهاینها یعنیاین که بازار کار کشور از نبود تعادلی رنج میبرد که شاید چندینسالی طول بکشد تا بتواند تعادلش برقرار شود.
نسبت جمعیت و بیکاری درایران
آمارهای موجود نشان میدهد جمعیتایران از اوایل دهه 1330 تا 1388 شمسی از 17میلیون نفر به 74میلیون نفر افزایش یافته که رشد 435درصدی جمعیت را نشان میدهد. در همین مدت میزان رشد نرخ بیکاری بیشتر به میزان 444درصد بوده که از 2/7درصد اوایل دهه 30 به رقم حدود 12درصد درسال 88 صعود کرده است.برای بررسی جزئیتراین رابطه جمعیت و بیکاری میتوان به نرخ رشد دهه 1345 تا 1355اشاره کرد که 2/7درصد بود واین درحالی است که دراین مدت نرخ بیکاری از 9/2درصد به 10/2درصد افزایش یافته است. به عبارتی دراینسالها نرخ بیکاری کمتر از رشد جمعیت افزایش یافت. میزان رشد جمعیتسالانه درسالهای 1355 تا 1365 در حالی 3/5درصد بوده که طیاینسالها نرخ بیکاری از 10/2درصد به 14/2درصد افزایش یافته است. دراین دهه هم به نظر میرسد میزان رشد بیکاری کمتر از رشد جمعیت کشور بوده است.براساس اطلاعات سرشماری عمومی نفوس و مسکن طیسالهای 65 تا 70 نیز میزان رشدسالانه جمعیت 2/5درصد بوده که دراین مدت نرخ بیکاری از 14/2 به 12/5درصد کاهش یافته است واین شاید برای اولین بار بوده که برخلاف نرخ رشد جمعیت میزان نرخ بیکاری کشور کاهش یافت.ازسال 70 تا 75 هم جمعیت کشور از 55/8میلیون نفر به 60میلیون نفر رسید کهاین بار هم با وجود رشد جمعیت 1/5درصدی در هرسال، نرخ بیکاری از 12/5 به 9/1درصد کاهش یافت.اما متوسط رشدسالانه جمعیت کشور طی دوره 10سالهسالهای 75 تا 85 معادل 1/6درصد بود که طیاین مدت نرخ بیکاری از 9/1 به 11/2درصد افزایش یافت.بر اساس سرشماریسال 1385، جمعیت کشور دراینسال 70/4میلیون نفر و نرخ بیکاری 10/6درصد بود کهاین ارقام درسال 88 به 74میلیون نفر جمعیت و 11/9درصد بیکاری افزایش یافت. به عبارتی طیاین چندسال در حالی که جمعیتسال 88 نسبت بهسال 85 معادل 5/1درصد و به صورتسالانه 1/7درصد بیشتر شد، نرخ بیکاریایران 1/3درصد افزایش یافت.اما جدای از بررسی آماری وضعیت جمعیت و نرخ بیکاری کشور سخنان فعالان عرصهاشتغال نشان میدهد که وضعیت حال حاضر چندان هم مساعد رشد جمعیت نیست. نماینده کارگران در شورای عالی کار دراین مورد با تصریحاینکه هنوز افزایش جمعیت دهه 60 را سامان ندادهایم، میگوید: «برای ازدیاد جمعیت باید زیرساخت، برنامه ریزی و پیش بینی امکاناتی که برای یک انسان در آینده لازم است فراهم شود و اگر زمینه برای ترویج نسل فراهم نباشد، طبیعی است کهاین افزایش جمعیت برای آینده مطلوب نیست.»ولیاللهصالحی تصریح میکند: «در رونق هم زمینهها باید فراهم باشد که افزایش جمعیت ترویج شود چه برسد به وضعیتی که عرضه و تقاضای نیروی کار در بازار کار به تعادل نرسیده است و از هم فاصله دارند. در شرایطی که بین عرضه و تقاضای نیروی کار در بازار کار فاصله وجود دارد،این کار مطلوب نیست.»نماینده کارفرمایان در سازمان بین المللی کار نیز در مورد طرح افزایش جمعیت میگوید: «در حال حاضر وضعیت بازار کار کشور به گونهای شده که میانگین جمعیتی کشور جوان است و عرضه کار در بازار کار کشورمان کمتر از تقاضا برای آنها است.» مرتضی رجبی ادامه میدهد: « طبعا اگر با افزایش جمعیت در آینده مواجه باشیم احتمالا در سنوات آتی درگیر مسائل بیشتری در مورد همین بازار کاری که اکنون تعادل در عرضه و تقاضای آن برقرار نیست، خواهیم شد. لازمه مواجه نشدن بااین گونه مشکلات نیز انجام کارهای زیربنایی و اقتصادی است. اگر بخواهیم افزایش جمعیت داشته باشیم و ملاکاین کارسال89 باشد، باید بدانیم که تا 20سال دیگر چه میخواهیم کنیم و برای آن 20سال دیگر از هم اکنون برنامه ریزیهایی صورت بگیرد.»به گفته او، کارهایی که در سنوات گذشته انجام شده، هنوز کفاف آن رشد جمعیت دهه 60 را نداده است.وی در ادامه به بحث سرمایه گذاریاشاره میکند که دراین مورد رئیس جمهوری بیان کرده است که وقتیاین نوزادان به جوان تبدیل شدند صندوق آتیه 120میلیون تومان برایاشتغال، ازدواج و مسکنشان در اختیارشان قرار میدهد. اما نکته جالب دراین است که در حال حاضر طبق اعلام معاون پژوهش، آموزش و کار آفرینی وزارت تعاون برایایجاد هر شغل 40 تا 50میلیون تومان نیاز است که تا 20سال آینده مشخص نیست با توجه به تورماین رقم به چقدر میرسد؟البته تورم 10سال اخیر بیش از 147درصد است که بااین روند تورم 20سال آینده را در بهترین حالت 200درصد هم محاسبه کنیم آن وقت برای 20سال آینده برایایجاد هر شغل نیاز به حدود 100میلیون تومان است، حال هزینه مسکن و ازدواج بماند.
